Mẹ của Đào Khản - một trong bốn người mẹ đức hạnh
Trong cuốn bách khoa toàn thư dành cho trẻ em ngày xưa ở Trung Quốc có tên "Tuyển Tập Những bài viết hay cho trẻ nhỏ" (Ấu Học Quỳnh Lâm), có kể về một người mẹ vô cùng vị tha: "Mẹ của Khản cắt tóc để đón khách, trong khi người phụ nữ ở thôn giết gà để đãi khách. Đó là cách một người phụ nữ đức hạnh nên làm." Ở đây, "mẹ của Khản" ám chỉ đến mẹ của tướng quân Đào Khản thời Đông Tấn. Bà được ca ngợi vì đã nuôi dạy con một cách gương mẫu và lòng nhân từ đối với người khác. Cùng với mẹ của Mạnh Tử, Âu Dương Tu và Nhạc Phi, bà được tôn vinh là một trong "Bốn Bà Mẹ Đức Hạnh" trong lịch sử Trung Quốc.
Đào Khản, người gốc huyện Đô Xương, tỉnh Giang Tây, là một tướng quân nổi tiếng của triều đại nhà Tấn. Ông sinh ra trong một gia đình nghèo khó và mất cha từ khi còn nhỏ, vì thế mà mẹ là người giáo dục và dạy bảo ông ngay từ tấm bé. Khi trưởng thành, Đào Khản thường làm việc nghiêm túc, cần cù và sống tiết kiệm. Có lần, ông giám sát việc đóng tàu và ra lệnh cho thuộc hạ thu gom tất cả các mảnh tre và gỗ còn sót lại để làm đinh tre; khi tuyết rơi và sau đó tan, gây ra đường lầy lội, ông ra lệnh rải mảnh gỗ lên mặt đất.
Nhiều năm sau, trong một cuộc chiến, triều đình thiếu đinh tre để đóng những con tàu lớn, khi đó nhờ những mảnh tre do Đào Khản đã thu thập trước đó mà vấn đề đã được giải quyết. Trong thời gian làm quan ở Kinh Châu, ông đã mang lại hòa bình và ổn định cho khu vực này nên người dân địa phương rất kính trọng ông. Sau khi ông qua đời, ông được truy tặng danh hiệu Đại Nguyên Soái và để lại một tập hợp các bài luận. Nhà thơ điền viên nổi tiếng Đào Uyên Minh là cháu nội của ông.
Sự chính trực, kỷ luật tự giác và tính tiết kiệm của Đào Khản đều được cho là kết quả từ việc nuôi dạy nhất quán và nghiêm khắc của mẹ ông. Mẹ của Đào Khản còn được biết đến với tên gọi là phu nhân Trạm, bà đã mất chồng không lâu sau khi sinh Đào Khản. Phu nhân Trạm làm việc chăm chỉ mỗi ngày để lo liệu cho cuộc sống hàng ngày của Đào Khản, đồng thời khuyến khích ông kết bạn với những người có kiến thức và tài năng. Do đó, Đào Khản đã có những hoài bão cao cả và cái nhìn sâu sắc từ khi còn nhỏ. Dưới đây là hai câu chuyện đáng chú ý được ghi lại về phu nhân Trạm.
Cắt tóc đãi khách và cho ngựa ăn chiếu xé
Một người đàn ông rất được kính trọng trong cùng huyện với Đào Khản, tên là Phạm Khuê, được tiến cử làm một quan chức hiếu liêm và phải ở lại nhà của Đào Khản khi ông đi nhận chức. Do tuyết đã rơi nhiều ngày nên trong nhà của Đào Khản không có gì để đãi khách, trong khi Phạm Khuê lại có nhiều xe ngựa và tôi tớ vì thế mà Đào Khản rất lo lắng. Biết được tâm tư của con trai, mẹ ông nói: "Con cứ ra ngoài giữ khách trước, còn lại để mẹ lo."
Phu nhân Trạm có mái tóc dài, đẹp, khi xõa xuống có thể chạm đến đất. Bà đành lòng cắt tóc đi, làm hai bộ tóc giả và đổi chúng lấy vài đấu gạo ở chợ. Sau đó, bà chặt một nửa các cột nhà mỏng để làm củi đốt, và xé chiếu ngủ để cho ngựa ăn. Buổi tối, một bữa tiệc thịnh soạn được dọn ra tại nhà, ngay cả những người hầu của Phạm Khuê cũng ăn uống no say. Phạm Khuê ngưỡng mộ tài năng đàm thoại của Đào Khản và cảm động sâu sắc bởi lòng hiếu khách của Đào Khản và mẹ ông. Khi ông biết rằng phu nhân Trạm đã cắt tóc để đón khách, ông không thể không thốt lên: "Nếu không có một người mẹ như vậy, thì cũng sẽ không có một người con như thế!"
Sáng hôm sau, Phạm Khuê từ biệt, và Đào Khản đã tiễn ông gần 30 dặm mà vẫn không muốn trở về. Phạm Khuê nói: “Anh có thể trở về và Khi ta đến Lạc Dương, ta chắc chắn sẽ nói tốt về anh.” Sau khi đến Lạc Dương, Phạm Khuê đã lan truyền câu chuyện về Đào Khản và mẹ ông, nhờ đó Đào Khản dần dần trở nên nổi tiếng.
Dạy con sự trung thực và dựng đền thờ
Khi Đào Khản còn trẻ, ông làm quan nhỏ tại huyện Tuân Dương và quản lý các giao dịch ở chợ cá. Một ngày nọ, ông nhận được một hũ cá muối. Ông không nỡ ăn mà gửi nó cho mẹ. Ban đầu, mẹ ông rất vui, nhưng khi bà biết rằng đó là món quà từ công quỹ, mặt bà lập tức trở nên u ám. Bà đóng lại hũ cá muối và đính kèm một lá thư, dặn ai đó mang trả lại ngay lập tức. Khi Đào Khản mở thư của mẹ, ông thấy bà nghiêm khắc quở trách: "Con là quan, nhưng lại đem của công tặng mẹ. Con nghĩ mẹ sẽ vui sao? Không! Ngược lại, mẹ không chỉ không vui mà còn lo lắng cho con." Ông bị sốc và cảm thấy vô cùng xấu hổ. Từ đó trở đi, Đào Khản trở nên thận trọng hơn trong công việc và luôn được khen ngợi vì sự chính trực, siêng năng và tận tụy.
Nhà học giả thời Minh, Trương Cửu Thiệu, từng ca ngợi phu nhân Trạm: "Nếu tất cả các bà mẹ trên thế giới có thể giáo dục con như phu nhân Trạm, thì đất nước có cần phải lo lắng về sự thiếu hụt tài năng không?"
Để tưởng nhớ người mẹ chính trực này, một ngôi đền thờ đã được xây dựng tại nơi phu nhân Trạm từng sống ở thành phố Trường Sa, Trung Quốc hiện đại, và con phố nơi đền tọa lạc được gọi là "Phố Tôn Đức".
Theo: Shenyuncollections.com